Çinko insan sağlığı için şart!

Çinko insan, hayvan ve bitkiler için besinlerle alınması şart olan bir mineraldir. Birçok biyolojik fonksiyon için gereklidir ve insan vücudunda 300'den fazla enzimin yapısında yer alır. Bir yetişkinin vücudunda toplam 2-3 gram çinko bulunur. Çinko vücudumuzun her yerinde bulunur: Organlar, dokular, kemikler, vücut sıvıları, hücreler. Vücuttaki çinkonun büyük bölümü (yaklaşık %90'ı) kas ve kemiklerde bulunur. Prostat bezinin de çinko içeriği yüksektir.

Çinko hücre bölünmesi ve büyüme için şarttır
Çinko özellikle gebelikte çok önemlidir, çünkü anne karnındaki bebek hızla büyümektedir. Doğumsal anomalileri ve erken doğumu önler. Bebeklerin, çocukların ve ergenlerin büyümesi için yeterli çinko almaları şarttır.

Çinko üreme için şarttır
Çinko üremede çok önemli rol oynar, erkeklerde prostat bezini mikroplardan korur ve yaşlılıkta prostat büyümesini önler. Sperm sayısı ve hareketinin ve testosteron (erkeklik hormonu) seviyesinin normal olmasını sağlar. Kadınlarda adet sorunlarını azaltır.

Çinko bağışıklık sistemi için şarttır
Tüm vitamin ve mineraller içinde, çinko bağışıklık sistemimiz üzerinde en güçlü etkiyi gösteren faktördür. Çinko bağışıklıkta önemli rolü olan T hücreleri açısından benzersiz bir rol oynar. Çinko azlığında T hücreleri güçsüzleşir ve bazı enfeksiyonları tanıyamaz ve onlara karşı savaşamaz. Çinko takviyesinin ishal, pnömoni ve diğer enfeksiyonlara karşı etkili olduğu çalışmalarla gösterilmiştir. Çinko soğuk algınlığının da süresini kısaltır ve belirtilerini hafifletir.

Çinko tat, koku ve iştah için şarttır
Çinko beyinde tat ve koku alıcılarından gelen bilgilerin alındığı ve işlendiği alanları harekete geçirir. Kandaki çinko düzeyleri iştahı ve tat tercihini etkiler. Çinko anoreksi (iştahsızlık hastalığı) tedavisinde de kullanılır.

Çinko cilt, saç ve tırnaklar için şarttır
Çinko cilt hücrelerinin yenilenmesini hızlandırır. Çinko içeren kremler bebek pişiklerinde, kesik ve yaraların iyileştirilmesinde kullanılır. Çinko akne tedavisinde de yararlıdır, sedef hastalığı ve egzama tedavisinde de kullanılır. Isırgan otunun neden olduğu kızarıklıkta, güneş yanıklarında cildi yatıştırmaya yardımcı olur.

Çinko saç sağlığı için de önemlidir. Çinko azlığında saçlar dökülür, ince ve cansız görünür ve erken beyazlaşır. Kepeği önleyen çinkolu şampuanlar bulunmaktadır.

Çinko görme için şarttır
Gözün ağ tabakasında (retina) bol miktarda çinko bulunur. Yaşlandıkça retinadaki çinko düzeyi azalır ve bu durumun yaşa bağlı maküler dejenerasyon adlı duruma yol açtığı düşünülmektedir. Yaşa bağlı maküler dejenerasyon görme azalması/kaybıyla sonuçlanır. Çinko gece körlüğüne karşı koruyucudur ve katarakt gelişmesini önler.

Kimlerin çinkoya ihtiyacı var?
Herkesin çinkoya ihtiyacı vardır. Çocukların büyümek, yetişkinlerin sağlıklı olmak için çinkoya ihtiyacı vardır. Bebekler, çocuklar, ergenler, hamileler, emziren anneler, atletler, vejetaryenler ve yaşlıların daha çok çinkoya ihtiyacı vardır.

Çinkoyu nereden bulacağız?
Çinkoyu öncelikle besinlerden alırız. Başlıca çinko kaynakları kırmızı ve beyaz et, balık ve deniz ürünleri, tam tahıllı ürünler ve süt ürünleridir. En bol çinko ette bulunur. Bitkisel kaynaklardan alınan çinkonun vücuda girmesi zordur, çünkü bitkilerde bulunan lifler ve fitat adlı maddeler çinkonun barsaklardan emilmesini engeller.

Vücudunuza çinko sağlamanın en iyi yolu dengeli beslenmektir. Eğer besinlerle yeterli çinko alamıyorsanız doktorunuza danışarak çinko takviyesi kullanabilirsiniz.

Hangi besinin 100 gramında kaç mg çinko var?

İstiridye 25

Zinc Containing Food

Et (özellikle kırmızı et) 5.2
Kabuklu Çerezler 3
Kümes Hayvanlarının Eti 1.5
Yumurta 1.3
Süt Ürünleri 1.2
Tahıllar 1
Ekmek 1
Balık 0.8
Konserve Sebzeler 0.4
Yeşil Sebzeler 0.4
Patates 0.3
Taze Meyveler 0.09

Ne kadar çinkoya ihtiyacımız var?
Sağlığımızı korumak için düzenli olarak çinko almalıyız. İhtiyacımız olan çinko, beslenme tarzımıza (ne kadar et, ne kadar tahıl/sebze yediğimize bağlı olarak) göre değişir, fakat günlük olarak almamız gereken ortalama çinko miktarları aşağıdaki şekildedir.

Bebekler 5 mg
Çocuklar 10 mg
Ergenler 15 mg
Kadınlar 12 mg
Hamile kadınlar 20 mg
Emziren anneler 20 mg
Erkekler 10 mg
65 yaş üzeri 15 mg

Hamileler ve emziren annelerin fetüsün ya da bebeğin en iyi şekilde büyüyüp gelişmesi için daha fazla çinkoya ihtiyacı vardır.

Peki ya yeterli çinko almıyorsak?
Çinko eksikliği gelişmekte olan ülkelerin birçoğunda bulunan ciddi bir sorundur. Çinko eksikliği çocukların hastalanmasına yol açan nedenler arasında 5. sırada gelmektedir ve özellikle ishal ve zatürreye yol açmaktadır. Bu hastalıklar gelişmekte olan ülkelerde önemli çocuk ölümü nedenleri arasındadır.

Bebek, çocuk ve ergenlerde görülen diğer bir çinko eksikliği belirtisi, gelişme geriliğidir. Küçük yaşta çinko eksikliği bilişsel işlevlerin (algılama, farkındalık, düşünme, hatırlama) bozulmasına, davranış sorunlarına, hafızanın zayıflamasına, 3 boyutlu öğrenme sorunlarına yol açar. Çinko takviyesi ve gıdalara çinko katılmasını içeren halk sağlığı programlarıyla bu sorunun üstesinden gelinebilir.

Sanayileşmiş ülkelerde hafif çinko eksikliği görülebilir. Belirtileri cilt ve tırnaklarda kuruluk, saçlarda cansızlık, tırnakların ince olması ve kolay kırılması, tırnaklarda beyaz lekeler, tat ve koku almada azalma, iştahsızlık, duygu durum (mizaç) değişiklikleri, karanlıkta görmede zorlanma, sık enfeksiyon geçirme, yaraların geç iyileşmesi, dermatit ve aknedir.